مرتضى مطهري
155
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي )
آقاى مهندس بازرگان در كتاب درس ديندارى ، فصل مربوط به آخرت ، تحت عنوان « اثبات قيامت » ( ص 137 ) مسائلى را طرح مىكند از قبيل : توليد مثل انسان و ساير موجودات زنده و خواب و بيدارى طبيعت و ثبات و بقاى طبيعت و نمونه هاى فراوان زنده ماندن يا زنده شدن مرده ها در دنيا و امكان قيامت و بهشت و جهنم . در قسمت اول اين مطلب را بحث مىكند كه ذرهء ناچيز در شرايط مساعد ، موجود زنده و با رشدى مىشود كه وارث خصوصيات و صفات پدر و مادر است و طبيعت قادر است كه عصاره گيرى و خلاصه سازى كند و چند نسل را در يك محوطهء كوچك ( جرثومهء حياتى يا نطفه و تخم ) قرار دهد و آن را حمايت و حفاظت نمايد . در قسمت دوم اين مطلب است كه جريان طبيعت همه خواب و بيدارى متوالى است و قرآن هم بر اين خواب و بيدارى يا موت و حيات تكيه كرده است و قيامت يكى از بيداريها و يا انقلابات است ولى در سطح زمين و خورشيد و ستارگان و بالاخره يك انقلاب يا بيدارى يا حيات كلى است . در قسمت سوم ( 1 ) مسئلهء بقاى ماده و انرژى و حتى بقاى آثار مطرح شده است كه هيچ چيز معدوم نمىشود و حتى آثار هم از بين نمىرود . در قسمت چهارم مسئلهء زنده شدن يك مرده و يا ادامهء حيات آن را از راه قلمه زدن ، پيوند زدن ، ريشه خواباندن ذكر مىكند و مسئلهء كشت نسجها در آزمايشگاه و تجديد حيات به وسيلهء تنفس مصنوعى را ذكر مىكند . و در قسمت پنجم نتيجه گيرى مىكند كه پس محال نيست كه قطعه اى از قطعات و پاره هاى تن انسان - ولو
--> ( 1 ) به نظر مىرسد كه قسمت سوم مطلب جداگانه اى است . تنها اين قسمت است كه ممكن است پايهء بقاى شخص و اعادهء شخص قرار گيرد . ساير مقدمات نوعى قيامت نسلى را اثبات مىكند ، چيزى را اثبات مىكند كه مانعى نيست يك فرد به صورت هزارها فرد بروز كند . ولى قسمت سوم هم عندالدقه كافى نيست ، زيرا علم امروز كه همه چيز را به حركت ارجاع مىكند بالاخره چيزى را به عنوان شخصى باقى نمىداند . مسئلهء بقاى ماده و انرژى نيز بقاى نوعى است ولى با حفظ خصوصيات و شكلهاى گذشته ، يعنى مراحل بعدى در شكل مراحل قبلى ظاهر مىشوند و اين غير از عينيت است .